सभ्यतेचा मुखवटा आणि सोशल मीडियावरील विद्रूप चेहरे...

 

आपण स्वतःला प्रगत, सुशिक्षित आणि आधुनिक समाजाचा भाग समजतो. विज्ञान, तंत्रज्ञान, शिक्षण आणि विकासाच्या गप्पा मारतो. पण सोशल मीडियावर एखाद्या व्यक्तीच्या पेहरावावर, शरीरयष्टीवर, त्वचेच्या रंगावर किंवा तिच्या लैंगिक ओळखीवर होणाऱ्या टिप्पण्या वाचल्या की या सभ्यतेचा मुखवटा किती पातळ आहे, याची जाणीव होते.

मतभेद असणे स्वाभाविक आहे. एखाद्या व्यक्तीच्या विचारांशी, भूमिकेशी किंवा कृतीशी असहमती व्यक्त करणे हा प्रत्येकाचा अधिकार आहे. मात्र असहमती व्यक्त करताना व्यक्तीचा अपमान करणे, तिच्या शरीराची टिंगल करणे किंवा तिच्या अस्तित्वालाच कमी लेखणे ही विकृती आहे. दुर्दैवाने सोशल मीडियाने अशा विकृत विचारांना व्यासपीठ उपलब्ध करून दिले आहे.

विशेषतः एलजीबीटी समुदायातील व्यक्तींविषयी अनेकांच्या मनात आजही गैरसमज आणि पूर्वग्रह आहेत. समाजाने आखून दिलेल्या चौकटीत जे बसत नाहीत, त्यांना हिणवण्याचा जणू काही परवाना मिळाल्यासारखे अनेक जण वागतात. पण "सामान्य" कोण आणि "असामान्य" कोण, हे ठरवण्याचा अधिकार कोणाला दिला आहे? एखाद्या व्यक्तीचा पोशाख, तिची ओळख किंवा तिची जीवनशैली हे तिच्या माणूसपणाचे मोजमाप असू शकत नाही.

विडंबना अशी की स्वतःला "सामान्य" म्हणवून घेणाऱ्या समाजातूनच स्त्रियांवरील अत्याचार, कौटुंबिक हिंसा, बलात्कार, हत्या आणि असंख्य गुन्हे घडत असतात. त्यामुळे केवळ बाह्य स्वरूपावरून किंवा सामाजिक संकेतांवरून कोणाचे मूल्यांकन करणे किती हास्यास्पद आहे, हे लक्षात येते. माणसाची खरी ओळख त्याच्या संवेदनशीलतेत, विचारांत आणि वर्तनात असते; कपड्यांत किंवा लिंग ओळखीत नाही.

लोकशाही म्हणजे केवळ मत व्यक्त करण्याचे स्वातंत्र्य नव्हे, तर दुसऱ्याच्या अस्तित्वाचा आदर करण्याची जबाबदारीही आहे. सोशल मीडियावर व्यक्त होण्याची संधी मिळाली म्हणून कोणालाही अपमानित करण्याचा अधिकार मिळत नाही. शब्दांनाही जखमा करण्याची ताकद असते आणि अनेकदा त्या जखमा दिसत नसल्या तरी खोलवर वेदना देतात.

समाज खऱ्या अर्थाने सुशिक्षित तेव्हाच होईल, जेव्हा आपण एखाद्या व्यक्तीचे मूल्य तिच्या बाह्य रूपावरून नव्हे, तर तिच्या विचारांवर, कर्तृत्वावर आणि माणूस म्हणून असलेल्या संवेदनशीलतेवर ठरवू. मतभेद असू द्या, चर्चा होऊ द्या, वादही होऊ द्या; पण त्यात माणुसकी हरवता कामा नये.

कारण कोणाच्याही अस्तित्वाची खिल्ली उडवणे ही प्रगतीची नव्हे, तर आपल्या विचारांच्या दारिद्र्याची खूण असते. आणि खऱ्या अर्थाने सभ्य समाज तोच, जो विविधतेचा स्वीकार करतो, प्रत्येकाला सन्मानाने जगण्याचा अधिकार देतो आणि माणसाला माणूस म्हणून पाहतो.