मुक्तांगण

'पॅकर्स अँड मूव्हर्स'चा ट्रक दुपारीच निघून गेला. घरातलं आवश्यक सामान काळजीपूर्वक बांधून, पेट्यांमध्ये बंद करून, तो मुंबईहून नागपूर शहराच्या रस्त्याला लागला. उरलेल्या काही वस्तू कुणाकुणाला द्यायच्या होत्या, काहींची निरवानिरव बाकी होती. त्यामुळे आम्ही अजून काही तास त्या घरात थांबलो. ट्रेन रात्रीची होती. घाई नव्हती. एकेक खोली रिकामी होत गेली तसं घराचं रूप बदलत गेलं. भिंती तिथल्याच होत्या, खिडक्या त्याच होत्या, पण त्यांच्यावरचा आपलेपणाचा हात निसटत चालला होता. घर जणू हळूहळू घरपण उतरवून ठेवत होतं. सगळं आटोपलं. शेवटचं कुलूप लावण्याआधी आम्ही एकदा घरभर नजर फिरवली. तेव्हा नवरा सहज म्हणाला, "सगळं घेतलंय ना? काही राहिलं तर नाही?" मी क्षणभर काहीच बोलले नाही. काय सांगणार होते त्याला? सामान म्हणजेच सगळं नसतं ना... या घरात एक कोपरा आहे. अगदी साधासुधा. कुठल्याही आगंतुकाच्या नजरेत न भरणारा. पण माझ्यासाठी तो घराचा आत्माच जणू. त्या कोपऱ्यात बसून कितीतरी संध्याकाळ पाहिल्या आहेत. उगवता चंद्र, मावळता सूर्य, हवेची झुळूक, पावसाच्या सरी, मृदगंध, पाखरांची किलबिल, कुणाचातरी निरोप, कुणाकुणाची प्र...

  काही गोष्टींचे, काही नात्यांचे, काही क्षणांचे, काही घटनांचे Endnote, Closure (पूर्णविराम) Epilogue मिळत नाहीत… ते फक्त थांबतात, गोठतात अचानक, अकस्मात; आणि मग सगळंच अडकून राहतं अधांतरी. शब्द अर्धवट राहतात, संवाद मध्येच तुटतात, नाती अचानक संपतात, काही प्रश्नांना उत्तरं मिळत नाहीत आणि काही माणसं कारण न सांगता निघून जातात. परिस्थिती उद्भवते.. निवळून जाते, पण अपूर्ण राहिलेल्या गोष्टी काळाच्या पलीकडेही आपला पाठलाग करत राहतात. आपण पुढे चालत राहतो, जगत राहतो, हसतही राहतो… पण आत कुठेतरी एक अधांतरी जागा कायम उघडी राहते.अंतिम स्पष्टता किती आवश्यक असते याचा अंदाज सहज लावता येत नाही. त्याचे परिणाम मात्र दीर्घकाळ आसपास रेंगाळत राहतात. क्लोजर मिळालेल्या गोष्टी मात्र शांतपणे पुढे निघून जातात. एखादं वर्तुळ पूर्ण झाल्यासारखं. त्यांची वेदना, त्यांचं अस्तित्व संपत नाही कदाचित… पण त्यांचं ओझं राहत नाही. त्या विस्मृतीत जात नाहीत, पण त्या स्मृतींना छळतही नाहीत. पण क्लोजर न मिळालेल्या, कधीच पूर्ण न झालेल्या गोष्टी वेगळ्याच असतात. त्या मनात, विचारांत, आठवणींत भटकत राहतात. तुकड्यांत. विखुरलेल्या. कधी एखाद...