मुक्तांगण

प्रिय स्व, तुला आठवत का गं  .. मागल्या पहिल्या पावसातली ती पहिलीच संध्याकाळ,  एक अनामिक हुरहूर घेऊन आलेली बघ … अनोळखी उदासीन सांज. नुकतच ऑफिस मधून आले होते आधीच सकाळ पासून शांत झालेलं  मन अधिक शांत होत गेलं . खिडकीच्या बाहेर अवेळी दाटलेला अंधार खिडकीच्या ओट्यावर बसून बघतांना बाहेर आज वेगळंच चित्र रंगलंय असा आभास होत होता, कुंपणा पलीकडचा रोज दिसणारा चाफा गडद हिरव्या पाणावल्या रंगात डोलत होता.  काळेभोर आभाळ सांजेच्या सूर्याच्या छटा झाकोळून डोकावले आणि मन अजाणत्या विचारांच्या हिंदोळ्यावर आसीन झालं, कुठेतरी दूर बघत राहावं वाटत राहिलं, बाहेर निसर्ग सौंदर्याची लयलूट करत असूनही माझी नजर मात्र शून्यात कुठेतरी लांब विसावली होती. घरातली कामं खुणावत असूनही इच्छाच झाली नाही उठायची आतले दिवे पेटवायची. बाहेरच्या अंधारल्या मंद प्रकाशात सुरु होता 'शोध'  माहिती असल्या-नसलेल्या कसलातरी. खिडकीच्या अल्याड बसून मनातल्या खिडकीच्या पल्याडचा शोध. खिडकीकडलं अर्ध शरीर ओलं होतांना मनाच्या आतही काहीतरी ओलावत होतं…त्या ओल्या गारव्यात तरी हरवलेल्या पण रुखरुख लावून गेलेल्या, मनात रुतून ब...

 दारूचा विषय आला की बव्हंशी पुरुषांची त्यावर एकछत्री मक्तेदारी असते. महिलांचा त्याच्याशी संबंध आलाच तर तो संघर्षाचा, दुःखाचा. दारूने आयुष्य उध्वस्थ होतात, संसार पणाला लागतात हे कितीही ओरडून सांगितले तरी त्याचा परिणाम नेहमी शून्यच. निव्वळ प्रबोधनाने बदल घडत नाही त्यासाठी लढा द्यावा लागतो, संघर्ष करावा लागतो, वेळ पडलीच तर त्यागही करावे लागतात. आणि असा लढा देणे सगळ्यांनाच शक्‍य होत नाही. नागपुर शहरालगतच्या हिंगण्यामध्ये निलडोह-डीगडोह परिसर आहे. तसे सुखासुखी जगणारी लोकं. भांडणतंटा नाही किंवा फार मोठ्या अडचणी नाहीत. एकदिवस मात्र अचानक मिळालेल्या एका बातमीने हादरला. गजानननगर मध्ये रहिवासी भागात जिथे सभ्य लोकांची वस्ती आहे, तिथेच शेजारी प्रार्थनास्थळ, शाळा आहे. अशा ठिकाणी दारूदुकान लागणार असल्याचे कळले आणि गावातील महिलांसमोर मोठा प्रश्‍न उभा ठाकला. सुखासुखी चाललेल्या आयुष्यात चटकन कुणीतरी मिठाचा खडा टाकावा, अशी स्थिती झाली. कुणालाच हे दुकान नको होते. पण पुढे होऊन लढणार कोण हा मोठाच प्रश्न होता. अशावेळी रचना कन्हेर पुढे सरसावल्या. रचना मागील तीन वर्षांपासून सामाजिक कार्यात सक्रिय आहेत. ...

मौन म्हणजे उणीव, उणीव शब्दांची जशी उजेडाची उणीव अंधार म्हणजे अंधारात नसतात पण 'सावल्या' दिसतात उजेडात उजेडात दिसणारी सावली अंधारासारखीच … काळीकभिन्न तश्या सावल्या असतील का शब्दांना शब्दांना मौनाच्या सावल्या … शांतसुन्न !!

तुझ्या असण्या नसण्याचे संदर्भ शोधत फिरण्याचा प्रवास थांबवलाय मी तू असावाच आणि असलास तर दिसावाच हा हट्टही सोडून दिलाय हल्ली . खलबत चाललेल्या रात्रीच्या गप्पांची विणलेली गोधडी ओढून झोपायची सवय....  त्या गार रात्रींना उष्ण स्पर्शांचा आभास लागायचा तू निघून गेलास अन जातांना गुंडाळून ठेवलस सारंच एका ओलावल्या रात्री गार शब्दांना कैचीची धार दिली मग मीही, गोधडीच्या चिंध्या केल्या अन भिरकावल्या कट्ट्यावर त्याच गप्पांचे गुंतून कोळीष्टके जमलेय तिथे स्पर्शातून उभा राहणार शहाराही रुसला कसा …. कुठल्या कोपऱ्यात जाऊन बसला अंग शहारत नसे कुठल्याही घटनेने ओरबाडून काढल्यात आठवणी सगळ्या गुंडाळून गोळा केल्या अन भिरकावून दिल्या त्याच कट्ट्यावर प्रेम बिमाच्या बाता नको वाटू लागल्या अन वचन-शपथा झूट तू लिहिलेल्या सगळ्या पत्रांना रद्दीत दाखल केलं अन सगळी रद्दी गुंडाळून भिरकावून दिली कट्ट्यावर पण …. कट्ट्यावर अनेकदा खुडबुड होते हल्ली कोण जाणे …  कसली खलबतं चालतात … रात्री-बेरात्री गार वारा सुटतो गंध गंध पसरतो ...

जीवन एक कोडं आहे, कधीही न सुटणार...सुटल्यासारख वाटता वाटता सोडविणाराच त्यात कसा गुरफटला जातों कसा फरपटला जातो? ते त्यालाही समजत नाही. आणि मागे फिरण्याचाही मार्ग नसतो......सापशिडीच्या खेळासारखी शिडी मिळालीच तर ठीक, नाहीतर अजगराशी गाठ पडली कि खेळ संपला समजायचे.....इथे खेळाडूच्या पात्रतेचा किंवा अपात्रतेचा भेदभाव नाही, शिडी विद्वानालाही वर नेते आणि बिनडोक माणसालाही नको त्या ठिकाणी नेऊन बसवते....आणि अजगर विद्वानालाही गिळतो आणि बिन्डोकालाही गीळ्तोच......... (मना दुर्जना )

तिची बातमी आली आणि भावूक होऊन तिने फोन केला. ताई तुम्ही देवासारख्या भेटल्यात म्हणाली. रडत रडतच भरून आभार मानले. हिवाळी अधिवेशनात येऊन मुलभुत गरजांसाठी एकाकी लढा देणाऱ्या ६४ वर्षीय वृद्ध सुनंदा मोकाशीला ती फक्त 'बाई' आहे म्हणून किंवा मग एकटी लढतेय म्हणून इथेही असामाजिक तत्वांचा त्रास आहेच. तिला लोक वेड्यात काढतात. दात विचकून तिच्याकडे पाहून चिडवून जातात, हसतात... अश्यात आपण बोललेले दोन चांगले शब्दही तिला आधाराचे वाटतात. तिच्या हातात कोंबलेला दोन आण्याचा खाऊ तिला मोलाचा वाटतो. हातात घातलेल्या दोन पैशात ती रामटेक भ्रमण करून आली. तिथेच तिला अनोळखी माणसाने ओळखले आणि आज तुमचा फोटो मी 'सकाळ' पेपर ला पहिला तुमची बातमी वाचली म्हणाला....तिच्यासाठी हे खूप होतं. कुणीतरी सतत पाठलाग करून तिच्या अस्तित्वाची तिच्या लढ्याची दखल घेतली. त्यांचे मनापासून आभार मानावे, त्यांना धन्यवाद द्यावे इतकी सौजन्यता वृद्धापकाळात-विक्षिप्तावस्थेत आणि संघर्षाला तोंड देत असतांनाही पाळणाऱ्या महिलेला हा बेगडी समाज वेडी म्हणत असेल तर काय ....... ती दिसली तेव्हा जराशी विक्षिप्तच जाणवली. तिच्या मागण्...